Haber: Şevval Sürücü
Türkiye, son yıllarda etkisini gösteren şiddetli yağışlara ve sonrasında oluşan ani sellere sık tanık oluyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, özellikle 2020-2025 döneminde şiddetli yağışlar arttı ve bu artış hem büyükşehirlerde hem de kırsal bölgelerde büyük zarara ve yıkımlara neden oldu. Artan sel olayları, en çok yağış alan Karadeniz’le sınırlı kalmayarak İstanbul’dan Ankara’ya, Antalya’dan Muğla’ya kadar geniş bir alanda iklim krizinin ağır sonuçları olarak yaşanmaya başladı. Bilim insanları, iklim değişikliğinin önüne geçilmezse sel felaketlerinin artacağını söylüyor.
Grafik, Türkiye’de son beş yılda yaşanan sel felaketlerini kronolojik olarak ortaya koyuyor. Sellerin sıklığını ve aynı zamanda şiddetlerini görmemize yardımcı oluyor. İlk büyük sel felaketi 22 Ağustos 2020’de Giresun’un Dereli ilçesinde yaşanan sel felaketi oldu. Sağnak yağışın etkisiyle adeta yaşam felakete dönüştü. Köprüler yıkıldı, yollar kapandı, araçlar sular altında kaldı. Yaşanan bu sel felaketinde il genelinde 5’i jandarma personeli olmak üzere 11 kişinin hayatını kaybettiği, 3 kişinin de kaybolduğu bilgileri verildi. Bu felaket Karadeniz’in artık rutin yağışlarla baş edemediğini, yağış rejiminin değiştiğini gösterdi.
Bir yıl sonra, Temmuz 2021’de bu kez Rize ve Artvin büyük bir felaket yaşadı. Heyelanlarla birleşen taşkınlar birçok köyü ulaşılmaz hale getirdi. Altyapıyı durdurma noktasına geldi. O an köprüde kimse olmadığı için herhangi bir can kaybının yaşanmadığı bilgisi verildi. Ağustos ayında ise Batı Karadeniz’de yaşanan Kastamonu-Sinop-Bartın seli Türkiye’nin son dönemde gördüğü en yıkıcı afetlerden biri olarak kayda geçti. Binaların sular altında kalmasıyla onlarca kişi hayatını kaybetti. Bu olayda şehir planlamasında yapılan hataların doğal afetleri nasıl felakete dönüştürebilceğini göstermiş oldu.
2023 yılında bu kez Türkiye’nin en büyük metropolü İstanbul sele kapıldı. Eylül ayında yaşanan sağnak yağış, Esenyurt ve Arnavutköy gibi ilçelerde pazar yerlerini ve sokakları sular altında bıraktı. Kısa süren yağışın bile İstanbul’un afetlere ne kadar hazırlıksız olduğunu gösterdi. Yaşanan sel felaketinde 2 kişi hayatını kaybetti. 2024’te ise Antalya ve Muğla’da yaşanan sel felaketi, özellikle tarım alanlarında ciddi hasarlara neden oldu. Beş yıllık süreçte yaşanan sel olaylarının felakete dönüşmesinin sebebinin çarpık kentleşme olduğu gözler önüne serildi.
Sel felaketinde camdan çıkarak kurtuldular: “Canımızı zor kurtardık”
Bartın’ın Ulus İlçesine bağlı Akörensöküler köyünde yaşanan sel felaketinde üç katlı bir bina ağı hasar gördü. Binada yaşayanlar hızla yükselen sular arasında canlarını son anda kurtarabildiler. Selin çok kısa sürede evi suyla doldurduğunu anlatan 68 yaşındaki Huriye Başol, yaşadıkları korku dolu anları, “Canımızı zor kurtardık, evimiz de ardiyemiz de gitti” diyerek anlattı. Huriye Başol, bir anda evi su bastığını ve panikten ne yapacaklarını bilemediklerini söyledi. Önce torunları ve gelininin dışarı çıkartıldığını, kendisinin içeride kaldığını söyleyen Başol, “Oğlum camdan doğru çıkarabildi beni, yoksa selle giderdim” diyerek kurtulma anını anlattı. Önce evin odunluğuna sığınıp bir süre burada beklediklerini, daha sonra oğullarının yardımıyla köy camisinin bulunduğu güvenli bölgeye geçtiklerini söyledi.
Üsküdar Üniversitesi Çevre Sağlığı Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Adiller: “Sel olayları küresel ısınmadan dolayı daha kısa sürede, daha yoğun yağışlara dönüştü”
Üsküdar Üniversitesi Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Adiller, son yıllardaki aşırı yağışların birincil nedenlerinden birinin küresel iklim değişikliği olduğunu belirtti. Özellikle 20. yüzyıldan itibaren çoğalan sera gazı emisyonları, hava sıcaklıklarını yükselterek atmosferde daha fazla nem birikmesine yol açtı. Ahmet Adiller bu durumu şöyle açıkladı: ”Eskiden birkaç gün süregelen yağışlar, bugün belirli bölgelere çok kısa sürede düşüyor. Biriken yüksek miktardaki nem kısa sürede aşırı yağışa dönüşüyor ve altyapının bu suyu taşıması imkansız hale geliyor.” Adiller, seller için sadece iklim değişikliğini suçlamanın yeterli olmadığını da vurguladı. Adiller’e göre, düzensiz kentleşme, dere yataklarının sığ kalması, orman alanlarının azaltılması ve yetersiz altyapı yatırımları da sel riskini artıran önemli faktörler arasında yer alıyor.
“Kanalizasyon ve yağmur suyu hatların birlikte kullanılması büyük bir risk oluşturuyor”
Ahmet Adiller, şehirlerde yaşanan sel felaketlerinde altyapı eksikliklerinin kritik bir rol oynadığını söyledi. Türkiye’nin birçok bölgesinde kanalizasyon ve yağmur suyu hatlarının ortak planlandığını belirten Adiller şu ifadeleri kullandı: ”Büyük çaplı boru hatları, normal zamanlarda artan atık suyu taşıyabiliyor. Ancak yoğun yağış durumunda boruların büyük kısmı zaten atıksu tarafından işgal edildiği için yağmur suyu taşınamıyor.” Ahmet Adiller, özellikle yağışın yoğun olduğu bölgelerde ayrı yağmur suyu hatları yapılması gerektiğini ifade etti. Ek olarak, dere yataklarına inşa edilmiş yapıların taşınması ve bu alanların ıslah edilmesi gerektiğini de söyledi.
“Vatandaşlar küçük önlemlerle riskleri azaltabilir”
Ahmet Adiller, dere yataklarına yakın bölgelerde yaşayan yurttaşların dikkat etmesi gereken temel noktaları şöyle sıraladı: “Sel anında hızlı tahliye için bir acil durum çantası hazırlanmalı. Elektrik panosundan akım kesilmeli. Bodrum ve giriş katlarda yaşayan vatandaşlar, suyun girebileceği noktaları önceden belirleyip engelleyici tedbirler almalı. Ayrıca, son olarak sel riskinin yüksek olduğu bölgelerde yaşayan vatandaşların sigorta yaptırması maddi güvence açısından önemli.”
Kaynaklar
Üsküdar Üniversitesi Çevre Sağlığı Dr. Öğr. Üyesi
