Monir Ghaedi
Kaynak: https://www.dw.com/en/should-ai-companies-pay-for-the-journalism-they-use/a-79884854
7 Kasım 2026
Yayıncılar, yapay zekâ sohbet robotlarının okuyucuların sorularını yanıtlamak için kendi haberlerini ve araştırmalarını kullandığını, ancak karşılığında kendilerine daha az ziyaretçi ve daha az gelir sağladığını söylüyor. Bu araçları geliştiren şirketler, yararlandıkları gazetecilik içerikleri için ödeme yapmalı mı?
Microsoft, Anthropic ve OpenAI, internet sitesi sahiplerinin içeriklerinin yapay zekâ modellerini eğitmek amacıyla kullanılıp kullanılamayacağını belirtmelerini sağlayacak daha açık ve standartlaştırılmış sinyalleri desteklediklerini açıkladı.
Günümüzde milyonlarca insan, güncel olaylar hakkında hızlı yanıtlar almak için yapay zekâ sohbet robotlarını bir haber kaynağı olarak kullanıyor.
Reuters Gazetecilik Araştırmaları Enstitüsü tarafından 2026 yılında dünya genelinde 90 binden fazla kişiyle gerçekleştirilen bir araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 10’u her hafta haberleri takip etmek için yapay zekâ sohbet robotlarından yararlanıyor. Bu oran, genç kitleler arasında çok daha yüksek.
Dünyada neler yaşandığını, bunun neden önemli olduğunu ve ne anlama geldiğini açıklamak geleneksel olarak gazeteciliğin görevi olmuştur. Medya kuruluşları muhabirlerini sahaya gönderir, araştırma dosyaları hazırlatır ve incelemeler yürütür. Böylece insanların küresel gelişmeleri anlamalarına yardımcı olan haberler üretir.
Ancak bilgi edinmek için yapay zekâ araçlarına yönelen insanların sayısı arttıkça, gazetecilik içeriğini üretenlerle bu içeriği dağıtanlar arasındaki ilişki de değişiyor.
Funke Media Group’un yayıncısı Julia Becker, 5 Kasım’da Berlin’de düzenlenen Küresel Medya Hukuku Konferansı’ndaki bir panelde şunları söyledi:
“Geçmişte Google gibi arama motorları internet sitelerimizi dizine ekler ve kullanıcıları haberlerimize yönlendirirdi. Bunun karşılığında da bize trafik sağlanırdı. Ancak artık bu alışveriş düzeni bozuldu.”
Yayıncılar, hukuk uzmanları ve teknoloji şirketleri, Berlin’deki Küresel Medya Forumu’nda yapay zekâ sistemlerinde kullanılan gazetecilik içeriklerinin bedelini kimin ödemesi gerektiğini tartıştı.
DW Genel Müdürü Barbara Massing, forumdaki açılış konuşmasında şöyle dedi:
“Yapay zekâ şirketleri kaliteli gazetecilik ürünlerimizden yararlanarak yanıtlar oluşturuyor. Ancak bu sürecin sonunda, söz konusu gazetecilik çalışmaları çoğu zaman neredeyse tamamen görünmez hâle geliyor.”
Bu açıklamalar, medya sektöründe giderek büyüyen bir endişeyi yansıtıyor. Herkesin erişimine açık haberler yapay zekâ sohbet robotları tarafından kopyalanıyor ve özetleniyor. Buna karşılık haber kuruluşları, ürettikleri içerikleri dağıtmaktan geçmişte elde ettikleri gelir ve görünürlük avantajlarına giderek daha az güvenebiliyor.
Gazetecilik ve yapay zekâ: Giderek büyüyen bir dengesizlik mi?
Telif hakkıyla korunan materyallerin yapay zekâ tarafından nasıl toplandığı, kullanıldığı ve yeniden üretildiği konusunda giderek artan bir endişe var. Bu sistemleri geliştiren şirketlerin, söz konusu içerikleri üreten kişi ve kuruluşlara ödeme yapıp yapmaması gerektiği de tartışılıyor.
Medya kuruluşları artık büyük teknoloji şirketlerinden, kendi çalışmalarını kullanmadan önce izin almalarını ve bunun karşılığında ödeme yapmalarını talep ediyor.
Ekim ayında Alman kamu yayıncıları ARD ve RTL’nin yanı sıra ülkenin Federal Dijital Yayıncılar ve Gazete Yayıncıları Birliği (BDZV) ile Özel Medya Birliği (VAUNET), medya şirketleri için daha güçlü telif hakkı korumaları çağrısında bulundu.
ABD’de ise açılan davalar baskıyı artırıyor. The New York Times, internet şirketi Brave Software’e, içeriklerini izinsiz kullandığı ve ücretli erişim sistemini (paywall) aşmaya çalıştığı iddiasıyla dava açtı.
İnternet ölüyor mu?
Avrupa Birliği’ndeki Avrupa Adalet Divanı da dâhil olmak üzere hukuk kurumları, yapay zekâ tarafından üretilen yanıtların kendilerinin de telif hakkı ihlali oluşturup oluşturamayacağını inceliyor.
Şubat ayında The Guardian, BBC ve Financial Times’ın da aralarında bulunduğu bir medya kuruluşları koalisyonu, yayıncılara yapay zekâ sistemlerinin içeriklerini nasıl kopyalayacağı ve yeniden üreteceği konusunda daha fazla kontrol sağlayacak düzenlemeler yapılması çağrısında bulundu.
Sorun yalnızca yapay zekâ şirketlerinin gazetecilik içeriklerini kullanıp kullanamayacağıyla sınırlı değil. Aynı zamanda gazetecilerin ve yayıncıların, çalışmalarının yapay zekâ sistemlerinin ürettiği yanıtların bir parçası hâline gelmesi durumunda nasıl gelir elde edebilecekleriyle de ilgili.
Barbara Massing bu konuda şunları söyledi:
“Yapay zekâ sistemleri kaliteli gazeteciliği yalnızca kullanmakla kalmamalı, bunun için ödeme de yapmalı.”
Yapay zekâ şirketleri kullandıkları içerikler için nasıl ödeme yapabilir?
Amsterdam Üniversitesi’nde profesör olan ve Bilgi Hukuku Enstitüsü’nü yöneten Martin Senftleben, yapay zekâ şirketlerinin gazetecilik içeriklerini iki farklı şekilde kullandığını belirtiyor:
- Yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanmak.
- Kullanıcıların bireysel sorularına yanıt üretirken kullanmak.
Senftleben’e göre, modellerin eğitimi için yapılacak ödemeler hukuki açıdan daha karmaşık bir konu.
Ona göre daha acil mesele, bir yapay zekâ sisteminin gerçek zamanlı olarak bir soruyu yanıtlarken gazetecilik içeriklerinden yararlanması durumunda neler yaşandığı.
Senftleben, Avrupa telif hakkı hukukunun sorunun en azından bir bölümünü çözmek için hâlihazırda bir imkân sunabileceğini savunuyor. Mevcut AB mevzuatı kapsamında yayıncılar ve gazeteciler, yeni bir yasal düzenleme beklemek zorunda kalmadan kolektif olarak ödeme talep edebilir.
Berlin’deki forumda şöyle konuştu:
“Daha neyi bekliyoruz? Almanya büyük bir üye ülke. Bu sistem Almanya’da hayata geçirilmeli.”
Dijital kopyalar, gerçek para: Sporcular yapay zekâdan nasıl gelir elde etmeye çalışıyor?
Senftleben’in önerdiği seçeneklerden biri, gazetecilik içeriklerinden yararlanan her yapay zekâ yanıtının bir ödemeyi tetiklediği, yasal olarak zorunlu bir ödeme sistemi oluşturulması.
Bu sistemde bir tahsilat kuruluşu, söz konusu ödemeleri toplar ve yayıncılar ile gazeteciler arasında dağıtır. Bu yöntem, müzik telif ücretlerinin toplanıp hak sahiplerine dağıtılmasına benzer şekilde işler.
Böyle bir sistem oluşturulduktan sonra yayıncılar ve yazarlar, yapay zekâ şirketleriyle bireysel lisans anlaşmaları müzakere ederken bu sistemde belirlenen ücret tarifelerini başlangıç noktası olarak kullanabilir.
Mevcut anlaşmalar ve aşırı düzenleme endişeleri
Google’ın Devlet İlişkileri ve Kamu Politikaları Kıdemli Yöneticisi Lutz Mache, Küresel Medya Forumu’ndaki panelde Google’ın Alman medya şirketleriyle anlaşmalar yapmaya ve onlarla yeni yapay zekâ ürünlerini görüşmeye hazır olduğunu söyledi.
Google ayrıca, yapay zekâ tarafından oluşturulan yanıtlara katkıda bulunan yayıncılara ödeme yapmanın başka yollarını da test etmeye başladı.
Şirketin seçilmiş yayıncılarla denediği “AI Contribution” (Yapay Zekâ Katkısı) adlı pilot programı, Gemini ve AI Overviews gibi ürünlerin oluşturduğu yanıtlarda önemli rol oynayan içerikleri ödüllendirmeyi amaçlıyor.
Ancak program henüz erken aşamadaki bir deneme niteliğinde. Tüm yayıncıların katılabileceği genel bir ödeme sistemi değil.
Google, yan telif hakkı anlaşmalarının Almanya’da 800’den fazla yayını kapsadığını ve bu yayınlara yönelik ödemelerin hâlihazırda yapıldığını açıkladı.
Microsoft, Anthropic ve OpenAI de yakın zamanda internet sitesi sahiplerinin içeriklerinin yapay zekâ modellerini eğitmek amacıyla kullanılıp kullanılamayacağını belirtmelerini sağlayacak daha açık ve standartlaştırılmış sinyalleri desteklediklerini açıkladı.
Ancak herkes çözümün daha fazla düzenleme yapmak olduğuna inanmıyor.
Teknoloji hukuku konusunda uzmanlaşmış bir avukat olan ve Alman medya şirketi Heise’de yapay zekâ komiseri olarak görev yapan Joerg Heidrich, daha geniş teknoloji sektörü üzerindeki etkileri değerlendirilmeden yeni kurallar getirilmesine karşı uyarıda bulundu.
Heidrich’e göre Avrupa, küresel yapay zekâ yarışında zaten geride kalmış durumda. Daha fazla düzenlemenin, Avrupa şirketlerinin başka bölgelerde faaliyet gösteren büyük teknoloji sağlayıcılarıyla rekabet etmesini zorlaştırabileceğini belirtti.
Heidrich ayrıca girişimler, bağımsız yazılım geliştiricileri ve araştırma kurumları gibi daha küçük aktörlere de dikkat çekti. Bu gruplar, yapay zekâ sistemlerini geliştirmek ve eğitmek için verilere erişmeye ihtiyaç duyuyor.
Heidrich, telif hakkı ve ödeme konusundaki tartışmaların bu grupları gözden kaçırma riski taşıdığını savundu. Yeni kısıtlamaların onların çalışmalarına zarar verebileceğini ifade etti.
Kaynak: https://www.dw.com/en/should-ai-companies-pay-for-the-journalism-they-use/a-79884854
